Metody te należą do metod szczegółowych, właściwych poszczególnym dyscyplinom nauki. Określają one szczegółowo sposoby zbierania danych wyjściowych, sposoby badania cech i zjawisk przez ustalenie różnic między nimi, z uwzględnieniem czynnika miejsca, czasu i sposobu ujęcia podmiotu badań ,oraz sposoby zastosowania metod dedukcyjnych. Do najczęściej stosowanych metod szczegółowych w naukach społecznych należą: opisowa, monograficzna, doświadczalna, statystyczna oraz modelowa. Ponadto jest wiele innych metod szczegółowych.

Wiele prac badawczych we wszystkich dyscyplinach naukowych opiera się na obserwacji. Wyróżniamy obserwację bezpośrednią (realizowaną przez samego badacza lub specjalnie dobrane osoby pracujące pod jego kierunkiem) oraz obserwację instrumentalną (wykonywaną za pomocą różnego rodzaju przyrządów pomiarowych i narzędzi badawczych), mająca większe znacznie w naukach technicznych i przyrodniczych.

Obserwacja naukowa to proces uważnego i celowego spostrzegania, stanowiącego część metod badania naukowego. Rezultatem obserwacji są tzw. Spostrzeżenia naukowe. Obserwacja nie jest odrębną metodą badawczą lecz elementem sposobu pracy badawczej właściwym wielu metodom naukowym.

Metoda obserwacyjna jest sposobem badań, w którym obserwacja odgrywa rolę istotną i specyficzną i którego stosowanie nie powoduje zmian w badanym zjawisku. Wartość poznawcza metod obserwacyjnych polega głównie na opisie zjawisk. Jest ona jednak w mniejszym stopniu niż metody eksperymentalne przydatna do poznawania tzw. mechanizmy zjawisk, czyli do poznania zależności przyczynowych.

Przed rozpoczęciem badań opartych na metodach obserwacji trzeba określić ich cele. Stosownie do nich musi być wybrany właściwy przedmiot badań. Obserwacja powinna wiązać się z użyciem właściwej techniki rejestracji danych i z odpowiednim sposobem ich opracowania. W badaniach społecznych metoda obserwacji jest najczęściej stosowana w badaniach organizacji pracy. Szczególnie duże usługi może ona oddać w nauce o zarządzaniu. Metoda obserwacji należy do sposobów zbierania danych. Poza obserwacją można wyróżnić sposoby badań oparte na danych księgowości, statystyce gospodarczej i powszechnej, ankietach, doświadczeniach naukowych w ekonomice i w organizacji.

Metoda księgowości polega na poznawaniu rzeczywistość gospodarczej na podstawie ewidencji różnych interesujących badacza cech, zdarzeń i zjawisk, prowadzonej skrupulatnie, systematycznie, w uporządkowany sposób i zgodnie z obowiązujący nu zasadami.

W metodzie statystyki powszechnej badania opiera się na materiałach statystycznych GUS, takich jak: powszechne spisy statystyczne, spisy rolne, badanie budżetów rodzinnych, a także dokumentacji i sprawozdawczości jednostek gospodarczych i administracyjnych. Ta metoda badawcza umożliwia realizację badań o bardzo dużym zasięgu. Jej cechą jest szeroki przedmiot badań i mały zakres zagadnień.

Metody statystyki gospodarczej są najczęściej stosowane w badaniach ekonomicznych. Zastępują one w pewnym stopniu metody eksperymentalne. Zamiast przeprowadzać eksperymenty, badamy rzeczywistość gospodarczą, opierając się na materiałach statystycznych. W tym celu zbieramy dane, a następnie za pomocą analizy statystyczno–ekonomicznej ustalamy zależność między badanymi czynnikami.

Metoda eksperymentalna rozwinęła się w naukach empirycznych, ale jest stosowana także w naukach społecznych, m.in. w ekonomii. Trzeba przy tym zaznaczyć, że myślenie przyrodnicze i myślenie ekonomiczne bardzo się różnią. Przyrodnicy opierają bowiem swa prace niemal wyłącznie na doświadczeniach, ekonomiści zaś tylko w badaniach niewielu zagadnień mogą posłużyć się eksperymentem.

Metoda eksperymentalna różni się zasadniczo od obserwacji. Różnica między nimi polega na stosowaniu w pierwszej z nich czynnej ingerencji w przedmiot badań. Obserwując nie zmieniamy badanego zjawiska, w każdym razie nie jest to zamiarem prowadzonego badania.

Najczęściej eksperyment ma na celu zbadanie wpływu tylko jednego czynnika na inne. Metody doświadczalne są powszechnie stosowane w naukach rolniczych, a zakres ich wpływów na rozwój produkcji rolnej ciągle się zwiększa.

W badaniach społecznych eksperymenty przeprowadza się rzadziej niż w badaniach przyrodniczych, ponieważ ze względu na różnorodne ich powiązania trudniej jest wyodrębnić eksperymentujące jednostki z całości życia gospodarczego. Ponadto eksperymenty ekonomiczne przeprowadzane w całych jednostkach gospodarczych są bardzo kosztowne. Dlatego na ogół eksperymenty te dotyczą nie całości procesu gospodarowania, ale tylko pewnych, wybranych jego elementów. Na przykład przeprowadza się pewne doświadczenia w odniesieniu do metod organizacji pracy, opłaty za pracę, systemu finansowego oraz organizacji pracy transportu czy parku maszynowego.